Lifestyle

Pesten deel 1

Afgelopen vrijdagavond ging het in RTL Late night over pesten. De aanleiding hiervoor was dat een 12-jarig meisje uit Maarheeze, een dorp vlakbij mijn woonplaats, zelfmoord heeft gepleegd. De 12-jarige Simone zou zelfmoord hebben gepleegd omdat ze al jarenlang werd gepest.

Pesten, vreselijk! Als kind ben ik ook gepest, dus jammer genoeg weet ik hoe erg het is. Je kunt er niets aan doen, maar zo voelt dat niet. Je krijgt het gevoel dat je niet goed bent zoals je bent. Je zelfvertrouwen loopt een flinke deuk op en in sommige gevallen zo erg dat degene die gepest wordt geen andere uitweg meer ziet. En helaas is dit, waarschijnlijk, het zoveelste pestdrama op rij.

Als juf probeer ik pesten tegen te gaan, maar dit is heel moeilijk. Omdat het pesten buiten het zicht van de leerkracht of een andere volwassene plaatsvindt,  wordt er op subtiele wijze een machtssysteem tot stand gebracht en vooral ook in stand wordt gehouden.

Omdat pesten, erg genoeg, overal voorkomt en iedereen kan overkomen ga ik, in een aantal delen, aandacht aan dit onderwerp besteden. Tussendoor zal ik de verschillende bronnen benoemen, zodat duidelijk is waar de informatie vandaan komt.

Wat is pesten?
Pesten is langdurige, negatieve sociale of fysieke handelingen van een of meerdere kinderen ten opzichte van een ander kind dat zich moeilijk kan verdedigen, waarbij sprake is machtsverschil. (Olweus, 1992).

Cijfers van pesten
In elke klas, school, groep wordt gepest. Onderzoek in Europa toont aan dat tussen de 20 en 30 procent van de basisschoolkinderen slachtoffer is van pesten, terwijl tussen de 0 en 20 procent dader is (Scholte, 2004). De cijfers per onderzoek verschillen enigszins, maar gemiddeld wordt in elke klas wel iemand gepest.
Met het stijgen van de leeftijd wordt het aantal slachtoffers van pesten minder. Mogelijke verklaringen daarvoor zijn:
– Wie jong is heeft meer sterkere en oudere kinderen om zich heen die kunnen pesten.
– In de loop van de tijd worden slachtoffers slimmer in het ontwijken van de daders.
Het kan ook zijn dat de cijfers de werkelijkheid niet helemaal goed weergegeven.
– Jongere kinderen zouden mogelijk elke vorm van negatief gedrag tegen opzichte van henzelf als pesten zien.
– Oudere kinderen geven mogelijk uit schaamte minder vaak aan dat ze gepest worden.

Bij de overgang naar de middelbare school is er een korte toename van pesten, die waarschijnlijk te maken heeft met de strijd om de positie in de nieuwe sociale hiërarchie (Rigby, 2002). Daarna zet opnieuw een daling in (Goossens e.a., 2000).

Gevolgen van pesten
De gepeste jongeren voel zich ongelukkig, angstig, somber, zijn soms lichamelijk ziek of zwak en zijn geïsoleerd binnen de groep wanneer ze gepest worden. Het kan langdurige en grote gevolgen voor de gepeste jongeren hebben. Gevolgen die later nog merkbaar kunnen zijn, zijn gebrek aan zelfvertrouwen, stress en moeite met het aangaan van intieme relaties (Goossens e.a., 2000).
meisjes pesten
Pestgedrag van jongens en meisjes
Er is een duidelijk verschil tussen de manier waarop jongens en meisjes pesten.

Jongens
Met name jonge jongens pesten meer op een directe en fysieke manier. Naarmate jongens ouder worden verschuift dit puur fysieke pesten naar meer verbale vormen, zoals uitschelden en belachelijke maken, waarbij fysieke handelingen een rol kunnen spelen.

Meisjes
Meisjes pesten meer indirect. Het wordt wel omschreven als relationele agressie: pesten door middel van sociale relaties (roddelen, isoleren, negeren, buitensluiten, afwijzen). Bij uitzondering wordt er ook fysiek gepest (Goossens e.a., 2000).
Meisjes lijken te beschikken over een onuitputtelijk repertoire van pestgedrag: samen klitten in groepjes, elkaar manipuleren, aardig doen behalve tegen dat ene meisjes, negeren, driegen, uitlachen, in de steek laten, buitensluiten, aantrekken-afstoten, aardig een-op-een en onaardig in een groep, naar elkaar staren, briefjes doorgeven, onderling fluisteren, vriendjes afpakken, iemands uiterlijk ongevraagd voorzien van commentaar… En ga zo maar door.

Zoals ik hierboven al zei (typte), vindt dit dit alles plaats buiten het zicht van de leerkracht of andere volwassenen, zodat er op subtiele wijze een machtssysteem tot stand komt en vooral ook in stand wordt gehouden. Dit heeft te maken met het uitoefenen van macht. Het is een soort experiment waarbij een meisje kijkt tot hoe ver ze kan gaan. Lukt het haar om macht uit te oefenen, dan stijgt haar status en komt ze, als het ware, een stapje hoger in de pikorde.
Jongens zijn daar net zo goed mee bezig, maar bij hen wordt de strijd veel openlijker en fysieker gevoerd. Bij hen gaat het erom of de jongen sterk is of bijvoorbeeld goed is in sport. Meisjes zijn, van nature of door opvoeding, meer gericht op het versterken van hun relaties. Dat is dus hun sterke kant, maar tegelijkertijd een kwetsbaar punt. En dus is dat ook het gebied waarop ze hun strijd voeren (Eerkens, 2007)

De groep
Pesten komt vooral voor in groepen waarin de leden voor langere tijd bij elkaar zijn. Binnen een positieve groep is er geen plaats voor pesten en is er geen zondebok (Gielis e.a., 2003). Toch kan het zijn dat de positieve groep niet de hele groep omvat en dat een buitenstaander doelwit is van pesterijen. In een negatieve of neutrale groep is de laagste in de pikorde meestal de zondebok. Voor het gepeste kind kan een andere klas of school een goede oplossing zin, voor de klas niet – er komt dan ruimte voor een nieuwe zondebok.
Loesje pesten
Basisbehoeften in een groep
Hoe een kind functioneert binnen groep hangt sterkt af van de door hem ervaren veiligheid. In een negatieve groep waar gedreigd wordt, zal hij zich niet of nauwelijks veilig voelen. Veiligheid is op te splitsen in drie basisbehoeften:
* erbij horen
* invloed hebben
* persoonlijk contact

Als een kind in de groep gepest wordt, wordt niet voldaan aan de eerste basisbehoefte die het heeft in de groep: erbij horen. Wie gepest wordt, voelt zich afgewezen en gekwetst, niet opgenomen in de groep. Daardoor komt het kind ook niet toe aan de behoefte van invloed en aan persoonlijk contact. Soms geeft het gepeste kind op een negatieve vorm aan de basisbehoeften:
– Hij onderwerpt zich aan het pestgedrag (hij doet wat er van hem gevraagd wordt of geëist wordt om erbij te horen).
– Hij vraagt aandacht door gedrag dat pesten uitlokt (dit is ook een vorm van invloed hebben: negatieve aandacht is dan beter dan isolement) of hij probeert medelijden op te wekken door zich zielig op te stellen en zo contact te krijgen.

Experimenteren met eigen gedrag kan alleen in groep waarin je je veilig voelt, dus voor een kind dat gepest wordt is dat sowieso niet weggelegd. In een klas waar gepest wordt, is het voor de hele groep onveilig. Er heerst continu angst zelf ook gepest te worden. Pesten is niet een geïsoleerd verschijnsel, maar raakt te de hele groep. Van de leerkracht die in deze situaties de problemen van zowel slachtoffers als daders moet zien op te lossen en voortdurend alert moet blijven om de sfeer in de hele groep positief te houden, vraagt het extra inspanning.

Het pesten wordt door de hele groep in stand gehouden
Er zijn daders en slachtoffers, maar ook andere betrokkenen: zij die meedoen met de daders, zij die het pesten negeren en zij die het opnemen voor de slachtoffers. Iedereen uit de groep heeft een aandeel hierin. Want het gedrag van de dader wordt bekrachtigd door niet in te grijpen of sterker nog, door aanmoedigingen, mee te gaan doen of als publiek te fungeren. De pester krijgt een hoge of zelfs de allerhoogste plaats in de hiërarchie in de groep, die hem op de basisschool toegang geeft tot zijn favoriete speelplek en speelgoed en hem op de middelbare school het populairst maakt (Goossens e.a., 2000).

Ik ben afgestudeerd op ‘groepsdynamica’, willen jullie hier meer over weten? Laat het me weten.
Dit was deel I over pesten. Deel 2 en 3 volgen. Ben jij wel eens gepest? Of heb je gepest? Laat het achter bij de reacties.

Bronnen:
Luijtjes, M. en Zeeuw- Jans, I. de (2012). Ontwikkeling in de groep. Groepsdynamica bij kinderen en jongeren. Bussum: uitgeverij coutinho

Afbeeldingen: Pinterest

Dit vind je misschien ook leuk

Laat een reactie achter

0 reacties